قولى ديگر آن است كه : طعام زياده كند بر آن مقدار كه واجب است از دو مدّ تا ( 1 ) يك مدّ . قولى ديگر آن است كه : جمع كند ميان روزه و اطعام ، هم روزه بدارد و هم طعام بدهد ، و اين قول ابن شهاب است . و قول وسط ( 2 ) قول مجاهد است كه [ اگر ] ( 3 ) تطوّع كند بر اين وجوه او را بهتر باشد . * ( وَأَنْ تَصُومُوا ) * ( 4 ) ، « ان » مع الفعل در تأويل مصدر باشد ، و تقدير اين است كه : و الصّيام خير لكم ، روزه به باشد شما را اگر دانى . اكنون بدان كه ، انواع روزه پنج است : فريضه است و سنّت ، و قبيح ، و روزه ادب و روزه دستورى . آنچه فريضه است دوازده جنس ( 5 ) است : روزه ماه رمضان است ، و قضاى ماه رمضان است آن را كه گشاده بود ( 6 ) به عذرى و بى عذرى ، و روزه نذر است ، و روزه كفّارت ماه رمضان است ، و روزه كفّارت قتل خطاست ، و روزه كفّارت [ ظهار است ] ( 7 ) ، و روزه كفّارت سوگند است ، و روزه كفّارت آن كس كه در حجّ پيش از قضاى مناسك ، سر بتراشد براى رنجى ، و روزه جزاى صيد است ، و روزه خون متمتّع اعني بدل هدى و روزه كفّارت آن كس است كه روزى از قضاى ماه رمضان بگشايد بعد الزّوال ، و روزه اعتكاف است . و اين واجبات بر دو ضرب است : يكى واجب است بى سببى ، و يكى مقيّد به ( 8 ) سببى ( 9 ) . آنچ مطلق است روزه ماه رمضان است ( 10 ) بس ، و آنچه مقيّد است به سبب باقى اقسام است ، و منقسم شود اين قسمت دوم ( 11 ) بر سه ضرب ( 12 ) : مضيّق و مخيّر و مرتّب .

--> ( 1 ) . همهء نسخه بدلها : يا . ( 2 ) . آج ، لب ، فق ، مب : اوسط ( 3 ، 7 ) . اساس : افتادگى دارد ، با توجّه به مج و ديگر نسخه بدلها افزوده شد . ( 4 ) . اساس : أن يصوموا ، با توجّه به ضبط قرآن مجيد تصحيح شد . ( 5 ) . همهء نسخه بدلها : نوع . ( 6 ) . لب : بودى ، مب : افطار كرده باشد . ( 8 ) . دب : يكى عند . ( 9 ) . آج ، لب ، فق ، مب ، مر : به سبب . ( 10 ) . مب : و پس . ( 11 ) . مب : دويم . ( 12 ) . مج : قسمت ، وز ، دب : قسم است ، لب ، فق ، مب ، مر : قسم .